Tescilsiz Tasarım Koruması: Türkiye'de 3 Yıllık Otomatik Koruma Hakkı
- 9 Şub
- 3 dakikada okunur
Güncelleme tarihi: 11 Mar
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (“SMK”) uyarınca, Türkiye'de tasarım koruması iki şekilde sağlanmaktadır: tescilli ve tescilsiz. Tescil en güçlü korumayı sunsa da; moda, giyim, aksesuar, mobilya, ev tekstili ve ambalaj gibi pek çok sektör, ürün yaşam döngüsünün çok hızlı olması nedeniyle her bir ürün için tescil yoluna gitmeyi pratik bulmamakta ve maliyetleri yüksek bulmaktadır.
Bu hızlı tempolu sektörler için kanun koyucu, tescilsiz tasarım koruması aracılığıyla otomatik bir "güvenlik ağı" sağlamaktadır. Bu mekanizma, özgün tasarımların herhangi bir resmi başvuruya gerek kalmaksızın kamuya sunuldukları andan itibaren korunmasını sağlamaktadır.
Genel Olarak: Şartlar ve Süre
Türkiye'deki tescilsiz tasarımlar SMK'nın sağladığı korumadan yararlanmaktadır. Ancak bu korumanın geçerli olabilmesi için belirli yasal kriterlerin karşılanması gerekmektedir. Buna göre:
İlk Kez Türkiye'de Kamuya Sunma: Tescilsiz tasarım korumasından yararlanabilmek için tasarımın dünyada ilk kez Türkiye’de kamuya sunulmuş olması şarttır. Örneğin; ilk kez ABD, AB veya Çin'de görücüye çıkan bir tasarımın, daha sonra Türkiye'de tescilsiz tasarım korumasından yararlanması mümkün değildir.
Koruma Süresi: Tescilsiz tasarımlar için koruma süresi, tasarımın Türkiye'de kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren 3 yıldır.
Yenilik ve Ayırt Edicilik: Tescilli tasarımlarda olduğu gibi, tescilsiz bir tasarımın da ilk sunulduğu anda yeni olması ve ayırt edici niteliğe sahip olması zorunludur.
Bu kriterler hakkında daha fazla bilgi için "Tasarım Tescil Başvurusu ve Süreci: Ürünlerinizin Özgün Görünümünü Koruyun" ile "Tasarım Tescilinde İtiraz ve Karşı Görüş: Ürün Görünümünü Hukuken Güvenceye Almak" başlıklı yazılarımızı inceleyebilirsiniz.
Tescilsiz Tasarım Korumasının Kapsamı
Tescilsiz tasarım sahibinin hakları, tescilli tasarım sahibine göre daha sınırlıdır. SMK m. 59/1 tescilli tasarım sahiplerine geniş haklar tanırken, SMK m. 59/2 tescilsiz tasarımlar için bu haklara kısıtlama getirmiştir. İlgili maddenin lafzı şu şekildedir:
"Tescilsiz tasarım, sahibine birinci fıkrada belirtilen fiilleri engelleme hakkını sadece korunan tasarımın aynısının veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerinin kopyalanarak alınması hâlinde verir. Korunan tasarımın kendi tasarımından önce kamuya sunulduğunu makul yollarla bilmesi mümkün olmayan bir tasarımcı tarafından bağımsız olarak yapılan tasarımın koruma kapsamındaki tasarımdan kopyalanmış olduğu kabul edilmez."
Buna göre kanun, tescilsiz tasarımdan bağımsız bir şekilde yaratılan tasarımlara güvence tanımış vaziyettedir. Yani, korunan tasarımın kendi tasarımından önce kamuya sunulduğunu makul yollarla bilmesi mümkün olmayan bir tasarımcı tarafından bağımsız olarak gerçekleştirilen tasarımın, tescilsiz tasarımdan kopyalanmış olduğu kabul edilmeyecektir.
Özetle, tescilsiz koruma sadece doğrudan kopyalamayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer tasarımların kullanımını engeller. Tasarımı tescilsiz haktan haberdar olmadan bağımsız olarak geliştiren üçüncü kişilere karşı bu hak ileri sürülemez.
Tasarım Tecavüzü
Tescilsiz tasarımlar da tıpkı tescilli tasarımlar gibi tecavüze karşı korunmaktadır. Bir rakip firmanın tescilsiz tasarımı kopyalaması halinde, tescilsiz tasarım sahibinin hak sahibi olarak yasal süreç başlatma yetkisi bulunmaktadır. Ancak bu durumda ispat yükü tasarım sahibindedir; tasarımın ilk kez Türkiye'de sunulduğu ve rakibin tasarımı bağımsız olarak yaratmayıp kopyaladığı kanıtlanmalıdır.
Moda Sektörü İçin Tescilsiz Korumanın Önemi
Moda ve tekstil endüstrisindeki müvekkillerimizle alakalı olarak her sezon yüzlerce yeni çizim ve ürün üretiminin yapıldığını biliyoruz. Her bir birimi (SKU) tescil ettirmek genellikle mümkün olmamaktadır. Bu bakımdan tescilsiz tasarım koruması ile şu avantajlara sahip olabilirsiniz:
Anında Koruma: Türkiye'deki defileniz veya katalog lansmanınızın yapıldığı gün, 3 yıllık tescilsiz tasarım koruması başlar.
Maliyet Tasarrufu: Tescil bütçenizi yalnızca üç yıldan fazla koleksiyonda kalacak "yıldız ürünlere" veya "klasiklere" odaklayabilirsiniz.
Caydırıcılık: En yeni çalışmalarınızın birebir kopyalarını piyasaya süren hızlı moda taklitçilerine karşı ihtarname göndermenize ve gerekirse yasal süreç başlatmanıza olanak tanımaktadır.
Bu korumadan en verimli şekilde faydalanabilmek için müvekkillerimize, tasarımın Türkiye'deki ilk sunum tarihine dair titiz kayıtlar (tarihli sosyal medya paylaşımları, zaman damgalı fabrika siparişleri veya fuar katalogları) tutmalarını tavsiye etmekteyiz.
Sonuç
Tescilsiz tasarım koruması, modern ve hızlı hareket eden sektörler bakımından Türkiye pazarı için vazgeçilmez bir araçtır. Fikrî mülkiyet haklarından ödün vermeden hız ve esnekliğe ihtiyaç duyan yaratıcılar için dengeli bir yaklaşım sunmaktadır.
Göklü Hukuk Bürosu olarak, yerli ve yabancı müvekkillerimizin tescilsiz tasarım haklarının korunması ve tecavüz risklerinin yönetilmesi süreçlerinde destek vermekteyiz. Bir taklitçiyi durdurmak veya haksız bir kopyalama iddiasına karşı savunma yapmak için SMK kapsamında profesyonel rehberlik sunmaktayız.
Detaylı bilgi veya hukuki destek için bizimle info@goklulaw.com üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
İlgili Kişi:
Kurucu Ortak | Avukat | Marka & Patent Vekili
