top of page

Tescilli Marka da Tecavüz Oluşturabilir mi? SMK m. 155 ve Önceki Tarihli Hakların Üstünlüğü

6 gün önce
7 dakikada okunur
ÖZET BİLGİ: Marka tescili, sahibine başkalarının kullanımını engelleme yetkisi verir; daha önce başvurulmuş veya tescil edilmiş bir markanın sahibine karşı ise kullanım izni vermez. SMK m. 155 uyarınca marka, patent veya tasarım hakkı sahibi, kendisinden önceki rüçhan veya başvuru tarihine sahip hak sahiplerinin açtığı tecavüz davasında kendi tescilini savunma olarak ileri süremez. 556 sayılı KHK döneminde ise tescilli bir markanın hükümsüz kılınıncaya kadar tescile uygun kullanımı, kötüniyet hâli dışında, tecavüz sayılmıyordu. Hangi kuralın uygulanacağı kural olarak davanın açıldığı tarihe göre belirlenmektedir. Ayrıca yayıma itiraz veya hükümsüzlük süreçlerinde kazanılmış hak ya da uzun süreli kullanım iddiasıyla sunulan belgeler, sonraki bir tecavüz davasında aleyhe delil hâline gelebilir.

Bir işletme markasını TÜRKPATENT nezdinde tescil ettirmiş, tescil belgesini almış ve yıllardır bu markayla faaliyet göstermektedir. Bir gün, kendisinden önce benzer bir marka için başvuru yapmış bir rakipten ihtarname gelir. İlk tepki çoğu zaman aynıdır: "Bizim de tescilimiz var." Ancak bu savunma, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) döneminde önceki tarihli hak sahibine karşı sonuç vermemektedir.


Bu makalede SMK m. 155, 556 sayılı KHK dönemindeki farklı yaklaşım, geçiş sorunları ve uygulamada sık yapılan bir hata Yargıtay kararları ışığında ele alınmaktadır.


Ivan Aivazovsky, Moonlight in Crimea
Ivan Konstantinovich Aivazovsky (1817-1900), “Moonlight in Crimea”

SMK m. 155 Ne Düzenliyor?

SMK m. 155 uyarınca "Marka, patent veya tasarım hakkı sahibi, kendi hakkından daha önceki rüçhan veya başvuru tarihine sahip hak sahiplerinin açmış olduğu tecavüz davasında, sahip olduğu sınai mülkiyet hakkını savunma gerekçesi olarak ileri süremez." Hüküm marka, patent ve tasarım haklarının üçü için de geçerlidir; bu makalede marka boyutu ele alınmaktadır.


Karşılaştırmada esas alınan ölçüt tescil tarihi değil, rüçhan veya başvuru tarihidir. Dolayısıyla sonraki tarihli markanın daha önce tescil edilmiş olması da sonucu değiştirmez. Kural, marka hakkının niteliğiyle de uyumludur: SMK m. 7/2 marka sahibine başkalarının belirli kullanımlarını önleme yetkisi verir; önceki hak sahiplerine karşı kullanım serbestisi tanımaz.


Yargıtay bu ilkeyi istikrarlı biçimde uygulamaktadır. Davalının hem tescilli markası hem de ticaret unvanı bulunan bir uyuşmazlıkta Daire, davalının sonraki tescilden doğan haklarını tecavüz davasında savunma olarak ileri süremeyeceğini belirterek davanın reddine ilişkin kararı bozmuştur (Yargıtay 11. HD, 26.02.2025, 2024/2460 E., 2025/1301 K.; oyçokluğu). Aynı yöndeki ilk derece ve bölge adliye mahkemesi kararları da onanmaktadır (Yargıtay 11. HD, 2025/1852 E., 2025/6693 K.; 2025/5436 E., 2026/2486 K.).


Eski Dönem: 556 Sayılı KHK'de "Tescil Kalkanı"

SMK'nın yürürlüğe girdiği 10.01.2017 tarihinden önce durum farklıydı. 556 sayılı KHK'de m. 155'e karşılık gelen bir hüküm bulunmuyordu ve Yargıtay, tescilli bir markanın sicilden terkin edilinceye kadar kullanılmasını hukuka uygun bir hak kullanımı olarak kabul ediyordu.


Hukuk Genel Kurulu bu yaklaşımı şöyle özetlemiştir: Hükümsüzlük davası sonuçlanmadan, tescil yolsuz olsa dahi sonraki markanın kullanımı engellenemez; sicilden terkin edilinceye kadar tescilli markanın tescile uygun kullanımı marka hakkına tecavüz ve haksız rekabet oluşturmaz (Yargıtay HGK, 01.02.2023, 2023/83 E., 2023/7 K.). Aynı uyuşmazlıkta Özel Daire de davalının tescilli markasını hükümsüzlük kararı kesinleşinceye kadar kullanmasının yasal bir hak olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 11. HD, 2012/11560 E., 2013/10907 K.). Daire'nin bu döneme ilişkin diğer kararları da aynı yöndedir (Yargıtay 11. HD, 2008/14118 E., 2010/10148 K.; 2014/12345 E., 2014/14249 K.).


Bu "tescil kalkanı"nın iki önemli istisnası vardı:


  • Kötüniyetli tescil: Hukuk Genel Kurulu, aynı kararda markanın kötüniyetle tescil edildiği hâllerde tescilin hukuka uygunluk nedeni olamayacağını ve tescile uygun kullanımın dahi tecavüz ve haksız rekabet oluşturacağını kabul etmiştir (HGK, 2023/83 E., 2023/7 K.).

  • Tescile uygun olmayan kullanım: Davalının kullandığı tescilli markayı tescil edildiği şekliyle değil, davacının markasının baskın unsurunu öne çıkararak kullandığı bir olayda Hukuk Genel Kurulu bu kullanımı tecavüz saymıştır (Yargıtay HGK, 14.02.2018, 2017/100 E., 2018/228 K.). Benzer şekilde, tescilli markasını davacının markasına yaklaştırarak kullanan davalı bakımından tecavüz kabul edilmiştir (Yargıtay 11. HD, 2021/5331 E., 2022/7666 K.).


Bu istisnalar dışında önceki hak sahibinin önce hükümsüzlük kararı alması gerekiyor; tecavüz talepleri çoğu zaman hükümsüzlük davasının sonucuna bırakılıyordu.


SMK ile Değişen Kural

Yargıtay, sonraki tarihli sınai mülkiyet hakkının tecavüz davasında savunma olarak ileri sürülemeyeceği ilkesinin markalar bakımından ilk defa SMK m. 155 ile düzenlendiğini açıkça vurgulamaktadır (Yargıtay 11. HD, 25.12.2025, 2025/2571 E., 2025/7814 K.). Bu değişiklikle önceki hak sahibi, sonraki markanın hükümsüzlüğünü beklemeden tecavüzün tespitini ve önlenmesini isteyebilir; uygulamada hükümsüzlük ve tecavüz taleplerinin aynı davada birlikte ileri sürüldüğü görünmektedir.


Daire, sonraki markası tescil edilmiş bir davalı yönünden tecavüz talebini reddeden bölge adliye mahkemesi kararını, "davalı markasının davacı markasından sonra tescil edilmesi, davacı markasına tecavüz oluşturmayacağı anlamına gelmeyecektir" gerekçesiyle bozmuştur (Yargıtay 11. HD, 27.01.2026, 2025/3792 E., 2026/504 K.; oyçokluğu).


Yani, markanın tescilli olması, bu markaya dayalı kullanımların önceki tarihli hak sahiplerine karşı meşru olduğu ve tecavüz oluşturmayacağı anlamına gelmemektedir.


Geçiş Dönemi: Hangi Kanun Uygulanır?

Pek çok uyuşmazlıkta davalının markası SMK'dan önce başvurulmuş veya tescil edilmiş, dava ise SMK döneminde açılmıştır. Yargıtay'a göre SMK geçici m. 1/1 uyarınca marka başvurularının sonuçlandırılmasında başvuru tarihindeki mevzuat uygulanmakla birlikte, hükümsüzlük ve tecavüz davalarında davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan SMK hükümleri uygulanır (Yargıtay 11. HD, 17.03.2021, 2020/1412 E., 2021/2516 K.). Belirleyici olan, kural olarak davanın açıldığı tarihtir:


  • Yargıtay 11. HD, 2025/2571 E., 2025/7814 K. (davalı markası 556 dönemi; dava: 30.06.2016): 556 sayılı KHK uygulanır; tescilli marka hükümsüz kılınıncaya kadar tecavüz oluşturmaz, hükümsüzlük davasının sonucu beklenmelidir.

  • Yargıtay 11. HD, 2025/3792 E., 2026/504 K. (davalı markasının başvurusu 28.12.2016, SMK öncesi; dava: SMK dönemi): SMK uygulanır; sonraki tescil tecavüzü ortadan kaldırmaz.

  • Yargıtay 11. HD, 2023/5412 E., 2024/7070 K. (davalı markası 2016 tarihli; dava: 21.12.2018): SMK m. 155 uygulanır; hükümsüzlük ve tecavüz birlikte kabul edilmiş, karar onanmıştır.


Dolayısıyla SMK öncesinde başvurusu yapılmış bir markaya sahip olmak, dava SMK döneminde açılmışsa "tescil kalkanı" sağlamaz.


Sık Yapılan Hata: Kazanılmış Hak ve Önceki Kullanım İddiaları Aleyhe Delile Dönüşebilir

SMK m. 155'in daha az fark edilen bir sonucu, marka sahiplerinin tescil ve hükümsüzlük süreçlerinde yaptıkları beyanlarla ilgilidir.


Yayıma İtirazda Kazanılmış Hak İddiası

Başvurusuna itiraz edilen marka sahipleri sıklıkla "kazanılmış hak" (müktesep hak) iddiasında bulunur; işareti uzun yıllardır kullandıklarını gösteren fatura, katalog ve reklam belgeleri sunar. Oysa kazanılmış hak tescilsiz kullanımdan değil, önceki tarihli tescilli bir markadan doğabilir. Yargıtay'ın onadığı bir kararda bunun için önceki markanın asli unsurunun yeni markada korunması, önceki markanın en azından hükümsüzlük davası açılabilecek kadar bir süre çekişmesiz kullanılması, karşı tarafın markasına yanaşma amacının bulunmaması ve emtia kapsamının genişletilmemesi şartları birlikte aranmıştır (Yargıtay 11. HD, 2024/6268 E., 2025/4829 K.). Tescilsiz kullanıma dayanan iddialar ise tescil sürecinde değil, ancak tecavüz davalarında değerlendirilebilir (Yargıtay 11. HD, 2020/1330 E., 2021/662 K.).


Önceki Tarihli Bir Tescil Göstermek de Yeterli Değildir

Başvuru sahibi çoğu zaman kullanım belgelerinin yanında, kendi adına kayıtlı ve başvurusundan önceki tarihli bir markayı da dayanak gösterir. Bu tescil itiraz edenin markasından sonraki tarihliyse, iki nedenle başvuru sahibini korumaz. Birincisi, bu tescil de itiraz edenin hükümsüzlük talebine açıktır. Nitekim re'sen ret kararına karşı açılan bir davada ilk derece mahkemesi, kazanılmış hak dayanağı gösterilen markanın tescil tarihi üzerinden henüz beş yıl geçmediği ve hükümsüzlük tehdidi altında bulunduğu gerekçesiyle kazanılmış hak koşullarının oluşmadığını kabul etmiştir. Yargıtay bu gerekçeye yönelik temyiz itirazlarını yerinde görmemiş; karar, redde mesnet markalardan biri hakkında verilen hükümsüzlük kararının değerlendirilmemesi nedeniyle bozulmuştur (Yargıtay 11. HD, 25.03.2026, 2025/4625 E., 2026/1705 K.).


İkincisi ve daha önemlisi, kazanılmış hak tartışması yalnızca yeni başvurunun tescil edilip edilemeyeceğiyle ilgilidir; önceki tescile dayalı kullanımı meşru kılmaz. İtiraz edenin markasından sonraki tarihli bu tescil de SMK m. 155 uyarınca tecavüz davasında savunma olarak ileri sürülemez. Böylece karşı görüşe eklenen "önceki tescil ve kullanım belgeleri", o tescile dayalı kullanımın da itiraz edenin markasına tecavüz oluşturabileceğini ve ne zamandan beri sürdüğünü gösteren bir delil setine dönüşebilir. İtiraz eden açısından ise bu belgeler, açılacak hükümsüzlük ve tecavüz davası için değerli bir başlangıç noktasıdır. İtiraz edenin bu kullanıma bilerek beş yıl boyunca sessiz kalıp kalmadığı (SMK m. 25/6) ise ayrıca değerlendirilmelidir.


Hükümsüzlük Davasında Kullanım Delilleri

Hükümsüzlük davalarında da davalılar sessiz kalma yoluyla hak kaybı, piyasada uzun süre birlikte var olma veya kullanımla kazanılan ayırt edicilik savunmaları için yoğun kullanım delili sunar. 556 sayılı KHK döneminde tescilli kullanım hukuka uygun sayıldığından bu belgeler çoğu zaman zararsızdı. SMK döneminde ise savunma sonuç vermezse aynı belgeler tecavüzün varlığını, süresini ve kapsamını ispatlayan delillere dönüşebilir; satış hacmini gösteren faturalar SMK m. 151 uyarınca tazminat hesabında, özellikle net kazanç yöntemi bakımından önem kazanır.


Yakın tarihli bir uyuşmazlıkta davalı, cevap dilekçesinde işareti otuz yılı aşkın süredir kullandığını ancak bunu "resmileştirmediğini" savunmuştur. Mahkeme, davalının sonraki tarihli markasını SMK m. 155 nedeniyle savunma olarak ileri süremeyeceğini, ayrıca fiili kullanımın tescilden farklı olduğunu belirterek tecavüzü kabul etmiş ve davalının net kazancı üzerinden 165.759,41 TL maddi ve 20.000 TL manevi tazminata hükmetmiştir; karar Yargıtay tarafından onanmıştır (Yargıtay 11. HD, 28.04.2026, 2025/4689 E., 2026/2403 K.).


Bu nedenle itiraz, karşı görüş ve hükümsüzlük süreçlerinde sunulacak her kullanım delili ve beyan, olası bir tecavüz davası da gözetilerek değerlendirilmeli; yalnızca ilgili hukuki iddia için gerekli belgeler, gerekli olduğu ölçüde sunulmalıdır.


Tazminat Bakımından Bir Ayrım: Kusur

SMK m. 155, tecavüzün tespiti ve önlenmesi bakımından sonraki tescili etkisiz kılar; ancak tazminat talepleri için kusur değerlendirmesini ortadan kaldırmaz. Yargıtay, bir tasarım uyuşmazlığında, davalının sonraki tarihli tescilinin tecavüzü ortadan kaldırmadığını, ancak maddi ve manevi tazminat bakımından davalının önceki hakkı bilip bilmediğinin veya bilmesi gerekip gerekmediğinin araştırılması gerektiğini belirtmiştir. Kararda TRIPS m. 45'e ve m. 155'te yalnızca "tecavüz davası"ndan söz edilmesine dayanılmıştır (Yargıtay 11. HD, 30.05.2022, 2020/1455 E., 2022/4194 K.).


Sonuç

SMK döneminde marka tescili, önceki tarihli hak sahiplerine karşı bir kalkan değildir. Uygulamada şu noktalara dikkat edilmelidir:


  1. Kullanıma başlamadan önce kapsamlı bir benzerlik araştırması yapılmalıdır.

  2. Tescilli marka, tescil edildiği şekliyle kullanılmalı; başkasının markasına yaklaştırılmamalıdır.

  3. Kazanılmış hak ve kullanım iddiaları, olası bir tecavüz davası gözetilerek kurgulanmalıdır.

  4. Uygulanacak mevzuat, dava tarihi esas alınarak baştan tespit edilmelidir.


Yararlanılan mevzuat ve kararlar

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 7, 25, 27, 151, 155, geçici m. 1 · Mülga 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında KHK · TRIPS m. 45


Yargıtay HGK, 01.02.2023, 2023/83 E., 2023/7 K. · Yargıtay HGK, 14.02.2018, 2017/100 E., 2018/228 K. · Yargıtay 11. HD, 2012/11560 E., 2013/10907 K. · Yargıtay 11. HD, 2008/14118 E., 2010/10148 K. · Yargıtay 11. HD, 2014/12345 E., 2014/14249 K. · Yargıtay 11. HD, 2021/5331 E., 2022/7666 K. · Yargıtay 11. HD, 17.03.2021, 2020/1412 E., 2021/2516 K. · Yargıtay 11. HD, 30.05.2022, 2020/1455 E., 2022/4194 K. · Yargıtay 11. HD, 2023/5412 E., 2024/7070 K. · Yargıtay 11. HD, 2024/2460 E., 2025/1301 K. · Yargıtay 11. HD, 2024/6268 E., 2025/4829 K. · Yargıtay 11. HD, 2025/1852 E., 2025/6693 K. · Yargıtay 11. HD, 25.12.2025, 2025/2571 E., 2025/7814 K. · Yargıtay 11. HD, 27.01.2026, 2025/3792 E., 2026/504 K. · Yargıtay 11. HD, 28.04.2026, 2025/4689 E., 2026/2403 K. · Yargıtay 11. HD, 2025/5436 E., 2026/2486 K. · Yargıtay 11. HD, 2020/1330 E., 2021/662 K. · Yargıtay 11. HD, 25.03.2026, 2025/4625 E., 2026/1705 K.


Bu makale genel bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki görüş niteliğinde değildir.


Marka tecavüz ve hükümsüzlük davaları, yayıma itiraz ve karşı görüş süreçleri ile tescil öncesi risk değerlendirmesi konusunda bizimle info@goklulaw.com adresi üzerinden iletişime geçebilirsiniz.


İlgili Kişi:

Evren Fırat Göklü

Kurucu Ortak | Avukat | Marka & Patent Vekili

 
 
bottom of page