top of page

Marka Lisans Sözleşmeleri: Türleri, Şekil Şartı, TÜRKPATENT Kaydı ve Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

11 Kas
9 dakikada okunur
ÖZET BİLGİ: İnhisari lisans alan, markanın sahibi değildir. SMK m. 9/3 uyarınca lisans alanın kullanımı, marka sahibinin kullanımı sayılır; lisans alan markayı kendi adına değil, marka sahibi adına kullanır. Yargıtay'ın onadığı bir kararda, yıllardır inhisari lisansla markayı tek başına kullanan bir işletmenin, lisans sözleşmesinden doğan hak dışında marka üzerinde bir hakkının bulunmadığı kabul edilmiş; marka sahibi markayı yenilemeyince lisans alanın, aynı ibare için yapılan yeni başvuruya ilişkin YİDK kararlarının iptali talepleri reddedilmiştir (Yargıtay 11. HD, 16.01.2024, 2022/4098 E., 2024/315 K.). Bu nedenle lisans sözleşmelerinde marka sahibinin yenileme yükümlülüğü ve yenilememe hâlinde lisans alana tanınacak önalım veya satın alma opsiyonu mutlaka düzenlenmelidir.

Bir markanın ekonomik değeri, yalnızca sahibinin kendi kullanımıyla sınırlı değildir. Franchise ve bayilik sistemleri, grup şirketleri arasındaki kullanım düzenlemeleri, yabancı markaların Türkiye distribütörlükleri ve üretim (fason) ilişkileri, hukuki altyapısını büyük ölçüde marka lisans sözleşmelerinden alır. Bu sözleşmelerin özenle kurulmaması ise hem lisans veren hem de lisans alan açısından beklenmedik hak kayıplarına yol açabilmektedir.


Bu makalede marka lisans sözleşmelerinin hukuki niteliği, türleri, şekil şartı ve sicile kaydı ile lisansın kullanım yükümlülüğü, tecavüz davaları ve markanın hükümsüzlüğü gibi konulardaki etkileri, güncel Yargıtay kararları ışığında ele alınmaktadır.


Camille Pissarro, Snowy Landscape at South Norwood
Jacob Abraham Camille Pissarro (1830-1903), “Snowy Landscape at South Norwood”

Hukuki Çerçeve

Marka lisansı, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nda (SMK) iki ayrı yerde düzenlenmiştir. SMK m. 24 markaya özgü lisans hükümlerini içerirken, SMK m. 148 tüm sınai mülkiyet haklarına ilişkin hukuki işlemlerin genel rejimini belirler. Lisans alanın dava açma hakkı SMK m. 158'de, lisansın sicile kaydı için istenen belgeler ise Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik'in (Yönetmelik) 20. maddesinde düzenlenmiştir.


Lisans sözleşmesi, Türk Borçlar Kanunu'nda düzenlenmiş tipik bir sözleşme değildir. Yargıtay da lisans sözleşmelerini atipik sözleşmeler arasında saymakta; içeriğine göre adi ortaklık, hasılat kirası ve satım sözleşmelerine benzeyen yönleri bulunduğunu, bu nedenle uyuşmazlıklarda sözleşmenin en çok benzediği tipe ilişkin hükümlerin elverdiği ölçüde uygulanması gerektiğini kabul etmektedir (Yargıtay 11. HD, 22.06.2021, 2020/6694 E., 2021/5284 K.).


Lisansın Kurulması: Açık ve Zımni Lisans

Lisans ilişkisi, çoğu zaman "lisans sözleşmesi" başlıklı bir belgeyle kurulur. Ancak sözleşmenin başlığı belirleyici değildir. Yukarıda anılan kararda Yargıtay, taraflar arasında açıkça bir marka lisans sözleşmesi yapılmamış olmasına rağmen, yetkili bayilik sözleşmesinin hükümlerinden ve taraflar arasındaki ticari ilişkiden, bayinin markayı sözleşme süresince kullanma hakkını da kapsayan bir lisans ilişkisinin varlığını kabul etmiştir.


Bu yaklaşım, bayilik, distribütörlük ve franchise sözleşmelerinde marka kullanımına ilişkin hükümlerin ayrıca ve açıkça düzenlenmesi gerektiğini göstermektedir. Aksi hâlde lisansın kapsamı, süresi ve sona ermesi gibi konular, sözleşmenin genel hükümlerinden yorum yoluyla çıkarılmak zorunda kalınmaktadır.


Lisansın Kapsamı: Mal ve Hizmetler, Bölge ve Süre

SMK m. 24/1 uyarınca marka hakkı, tescil edildiği mal veya hizmetlerin bir kısmı ya da tamamı için lisans sözleşmesine konu olabilir. Kanun, lisansın coğrafi bölge, süre veya satış kanalı ile sınırlandırılmasını ayrıca düzenlememiştir; bu konular sözleşme serbestisi çerçevesinde taraflarca belirlenir. Uygulamada lisansın tüm Türkiye için verilmesi yaygın olmakla birlikte, belirli şehir veya bölgelerle sınırlı lisanslar da sıklıkla karşılaşılan bir modeldir.


Lisansın kapsamı, ilerleyen bölümlerde ele alınacak olan tecavüz ve kullanım yükümlülüğü sorunları bakımından belirleyicidir. Bu nedenle mal ve hizmetlerin Nice sınıflandırmasına uygun biçimde, mümkünse tescil belgesindeki ifadelerle gösterilmesi önerilir.


Lisans Türleri: İnhisari ve İnhisari Olmayan Lisans

SMK m. 24/2 lisansı iki türe ayırır. İnhisari olmayan lisansta lisans veren, markayı kendisi kullanabileceği gibi üçüncü kişilere de başka lisanslar verebilir. İnhisari lisansta ise lisans veren başkasına lisans veremez ve hakkını açıkça saklı tutmadıkça markayı kendisi de kullanamaz. Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans, inhisari olmayan lisans olarak kabul edilir.


Konu

İnhisari Lisans

İnhisari Olmayan Lisans

Başkasına lisans verilmesi

Lisans veren başkasına lisans veremez

Lisans veren başkalarına da lisans verebilir

Marka sahibinin kendi kullanımı

Açıkça saklı tutulmadıkça mümkün değildir

Mümkündür

Tecavüz davası (SMK m. 158)

Sözleşmede aksi yoksa lisans alan kendi adına dava açabilir

Hak sahibine bildirim; üç ay içinde dava açılmazsa lisans alan kendi menfaati ölçüsünde dava açabilir

Karine

Sözleşmede açıkça kararlaştırılmalıdır

Aksi kararlaştırılmamışsa lisans bu türdendir


Somutlaştırmak gerekirse, kozmetik ürünleri için tescilli kurgusal "MAVİLA" markasının sahibi, Ege Bölgesi için bir distribütöre inhisari lisans vermiş olsun. Sözleşmede marka sahibinin kendi kullanım hakkı saklı tutulmamışsa, marka sahibinin aynı bölgede kendi mağazası veya internet sitesi üzerinden satış yapması, lisans sözleşmesine aykırılık oluşturabilecektir. Bu nedenle inhisari lisanslarda marka sahibinin hangi kanallardan satış yapmaya devam edeceğinin açıkça düzenlenmesi gerekmektedir.


Alt Lisans ve Lisansın Devri

SMK m. 24/3 uyarınca, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans alan, lisanstan doğan haklarını üçüncü kişilere devredemez veya alt lisans veremez. Bu sınırın aşılmasının yaptırımı yalnızca sözleşmesel değildir: SMK m. 29/1-ç uyarınca marka sahibi tarafından lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devretmek, marka hakkına tecavüz sayılır. Yargıtay da tecavüz sayılan fiilleri sayarken bu hâle ayrıca yer vermektedir (Yargıtay 11. HD, 22.05.2025, 2024/5261 E., 2025/3619 K.).


Franchise sistemlerinde ana franchise alanın bölgesel alt lisanslar vermesi ve alt lisans alanlara bölgesel münhasırlık tanınması yaygındır. Bu yapılarda alt lisans yetkisinin, alt lisansın kapsamının ve alt lisans alanlara tanınan münhasırlığın ana lisans sözleşmesiyle uyumlu biçimde düzenlenmesi gerekir. Aksi hâlde zincirin herhangi bir halkasındaki kullanım, marka sahibine karşı yetkisiz kullanım niteliği kazanabilir.


Şekil Şartı: Yazılı Şekil

SMK m. 148/4 uyarınca sınai mülkiyet haklarına ilişkin hukuki işlemler yazılı şekle tabidir. Devir sözleşmelerinden farklı olarak lisans sözleşmeleri için noter onayı kanuni bir geçerlilik şartı değildir. Bununla birlikte, özellikle yabancı taraflı veya uzun süreli lisanslarda, ispat kolaylığı ve imza yetkisine ilişkin tartışmaların önlenmesi bakımından imzaların noter onayıyla tamamlanması tercih edilebilir.


TÜRKPATENT Siciline Kayıt

Lisans, SMK m. 148/5 uyarınca taraflardan birinin talebi, ücretin ödenmesi ve yönetmelikteki şartların yerine getirilmesi hâlinde sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır. Yönetmelik m. 20/2'ye göre kayıt için;


  1. Lisansa konu markanın tescil numarası ile marka adının yer aldığı talep formu,

  2. Lisans alan ve verenin imza ve beyanlarını, lisansa konu mal veya hizmetleri, marka tescil numarasını, marka adını ve varsa lisans bedeli ile lisans süresini belirten lisans sözleşmesi; sözleşmenin yabancı dilde olması hâlinde ayrıca yeminli tercüman tarafından onaylanmış Türkçe tercümesi,

  3. Ücretin ödendiğini gösterir bilgi


sunulmalıdır. Lisans hükümleri, henüz tescil edilmemiş marka başvuruları hakkında da uygulanır (SMK m. 148/8; Yönetmelik m. 130).


Kapsamlı ticari lisans sözleşmelerinde royalty oranları, satış hedefleri ve gizli ticari bilgiler yer aldığından, uygulamada yalnızca kayıt için gerekli unsurları içeren kısa bir lisans sözleşmesinin ayrıca düzenlenmesi yaygın bir yöntemdir. Bu durumda kısa metnin, ana sözleşmeyle çelişmemesine ve Yönetmelik m. 20'de sayılan bilgileri eksiksiz içermesine dikkat edilmelidir.


Kayıtsız Lisansın Sonuçları

Sicile kayıt, lisansın taraflar arasındaki geçerliliği için şart değildir. Ancak SMK m. 148/5'in ikinci cümlesi uyarınca sicile kaydedilmeyen hukuki işlemlerden doğan haklar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Ortak markalarda ise lisans, ancak sicile kayıt hâlinde geçerlidir (SMK m. 148/7).


Bu kuralın uygulamadaki etkisi, Yargıtay'ın onadığı bir kararda açıkça görülmektedir. Olayda davalılar, markayı dava dışı bir şirketle yaptıkları franchise (bayilik) sözleşmesine dayanarak kullandıklarını savunmuştur. İlk derece mahkemesi, bu lisans sözleşmesinin sicile kaydedilmediğini ve SMK m. 148 kapsamında iyiniyetli davacıya karşı ileri sürülemeyeceğini belirterek marka hakkına tecavüzün varlığını kabul etmiş ve tazminata hükmetmiştir. Karar, istinaf ve temyiz aşamalarından geçerek onanmıştır (Yargıtay 11. HD, 08.10.2024, 2023/5208 E., 2024/7205 K.). Aynı dosyada davalılar, davacılardan biri olan ve inhisari lisans alan sıfatıyla dava açan şirketin lisansının sicile kaydedilmediğini ileri sürerek bu şirketin dava açma hakkına itiraz etmiş; dava, lisans alan şirket yönünden reddedilmiştir.


Kayıtsız lisansın bir diğer riski, markanın el değiştirmesidir. Lisans süresi devam ederken marka, lisanstan habersiz bir üçüncü kişiye devredilirse, kayıtsız lisans sahibinin kullanım hakkını yeni marka sahibine karşı ileri sürmesi ciddi biçimde zorlaşır. Bu nedenle, özellikle yatırım gerektiren uzun süreli lisanslarda kaydın ihmal edilmemesi gerekmektedir.


Lisans Alanın Dava Hakkı

SMK m. 158/1 uyarınca, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa inhisari lisansa sahip olan kişi, üçüncü bir kişi tarafından marka hakkına tecavüz edilmesi durumunda hak sahibinin açabileceği davaları kendi adına açabilir.


İnhisari olmayan lisans alan için ise iki aşamalı bir sistem öngörülmüştür (SMK m. 158/2). Lisans alan, dava açma hakkı sözleşmede açıkça sınırlandırılmamışsa, yapacağı bildirimle hak sahibinden gereken davayı açmasını ister. Hak sahibi bu talebi kabul etmez veya bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde davayı açmazsa, lisans alan, bildirimi de ekleyerek kendi adına ve kendi menfaatinin gerektirdiği ölçüde dava açabilir ve dava açtığını hak sahibine bildirir. Ciddi bir zarar tehlikesinin varlığı hâlinde lisans alan, üç aylık süre dolmadan ihtiyati tedbir talep edebilir; tedbir kararı verilmesi hâlinde dava açmaya da yetkili olur (SMK m. 158/3).


Dava hakkının sözleşmeyle sınırlandırılması veya genişletilmesi mümkündür. Özellikle yabancı marka sahiplerinin Türkiye'deki distribütörlerine verdiği lisanslarda, tecavüz hâlinde kimin hangi süre içinde harekete geçeceği, masrafların ve elde edilecek tazminatın nasıl paylaşılacağı açıkça düzenlenmelidir.


Kalite Denetimi Yükümlülüğü

SMK m. 24/4 uyarınca lisans veren, lisans alan tarafından üretilecek malın veya sunulacak hizmetlerin kalitesini garanti altına alacak önlemleri alır. Lisans alan ise lisans sözleşmesindeki şartlara uymak zorundadır; aksi takdirde marka sahibi, tescilli markadan doğan haklarını lisans alana karşı ileri sürebilir. Bu hüküm, sözleşmeye aykırı kullanımın aynı zamanda marka hakkına tecavüz niteliği kazanabileceğini ortaya koymaktadır.


Kalite denetiminin ihmal edilmesinin sonuçları yalnızca sözleşmesel değildir. SMK m. 26/1-c uyarınca, marka sahibi tarafından veya marka sahibinin izniyle gerçekleştirilen kullanım sonucunda markanın, tescilli olduğu mal veya hizmetlerin özellikle niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltması, markanın iptali sebebidir. Başka bir ifadeyle, lisans alanın kontrolsüz kullanımı, markanın kendisini tehlikeye atabilir. Bu nedenle sözleşmede kalite standartlarının, numune onayı ve denetim haklarının ayrıntılı biçimde düzenlenmesi gerekmektedir.


Kullanım Yükümlülüğü ve Lisans

SMK m. 9/1 uyarınca tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmaksızın ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen markanın iptaline karar verilir. SMK m. 9/3 ise markanın marka sahibinin izniyle kullanılmasını, marka sahibi tarafından yapılan kullanım olarak kabul etmektedir. Bu nedenle lisans alanın kullanımı, kullanmama nedeniyle iptal taleplerine karşı marka sahibi lehine değerlendirilir.


Ancak lisans sözleşmesinin varlığı tek başına kullanım ispatı değildir. Yargıtay, lisans yoluyla gerçekleştirilen kullanımın marka sahibinin kullanımı gibi hüküm doğurduğunu, ancak bu kullanımın tescil kapsamındaki mal veya hizmetler için ve ciddi şekilde yapılmasının zorunlu olduğunu vurgulamıştır. Aynı kararda, marka sahibinin grup şirketleriyle dava tarihinden kısa süre önce imzaladığı lisans sözleşmeleri, sözleşmeye dayalı ciddi kullanımı gösteren belge sunulmaması ve SMK m. 26/4'teki üç aylık kural gözetilerek dikkate alınmamıştır (Yargıtay 11. HD, 05.05.2025, 2024/4990 E., 2025/3074 K.).


Bu karar, "kâğıt üzerindeki lisansın" kullanmama iptaline karşı bir kalkan olmadığını göstermektedir. Lisans ilişkisinde, lisans alanın kullanımını gösteren faturalar, ambalaj ve reklam örnekleri gibi belgelerin düzenli olarak toplanması ve lisans verene raporlanması sözleşmeyle güvence altına alınmalıdır.


Lisans Alan Markanın Sahibi Değildir: Yenileme Riski

Lisans, ne kadar uzun süreli ve kapsamlı olursa olsun, lisans alana markanın sahipliğini kazandırmaz. Yargıtay'ın onadığı bir kararda bölge adliye mahkemesi, yıllardır inhisari lisans ile markayı tek başına kullanan işletmenin markayı kendi adına değil marka sahibi adına kullandığını, lisans sözleşmesinden doğan hak dışında marka üzerinde bir hakkının bulunmadığını ve marka sahibinin markayı yenileme külfeti altında tutulamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 11. HD, 16.01.2024, 2022/4098 E., 2024/315 K.). Olayda marka sahibi şirket, lisans sözleşmesi devam ederken markayı yenilememiş; lisans alanın, aynı ibare için yapılan yeni başvuruya ilişkin YİDK kararlarının iptali talepleri reddedilmiştir. Yeni başvuru hakkında ilk derece mahkemesinin verdiği hükümsüzlük kararı ise yalnızca o başvuru sahibinin istinaf yoluna başvurmamış olması nedeniyle usulen ayakta kalmıştır.


Bu risk, sözleşmede marka sahibinin yenileme yükümlülüğünün, yenileme yapılmayacaksa önceden bildirim yapılmasının ve böyle bir durumda lisans alana önalım veya satın alma opsiyonu tanınmasının düzenlenmesiyle yönetilebilir.


Markanın Hükümsüzlüğü veya İptali Hâlinde Lisans Bedelleri

Lisansa konu markanın sonradan hükümsüz kılınması, lisans alan açısından ödenen bedellerin akıbetini gündeme getirir. SMK m. 27/1 uyarınca hükümsüzlük kararı başvuru tarihinden itibaren etkili olup markaya sağlanan koruma hiç doğmamış sayılır. Ancak SMK m. 27/3-b, karardan önce kurulmuş ve uygulanmış sözleşmelerin bu geriye etkiden etkilenmeyeceğini öngörür. Buna karşılık SMK m. 27/4 uyarınca bu sözleşmeler kapsamında ödenmiş bedelin, hakkaniyet gereği kısmen ya da tamamen iadesi istenebilir. Marka sahibinin ağır ihmali veya kötüniyeti nedeniyle zarar görenlerin tazminat talepleri ise saklıdır.


Bu düzenleme, lisans sözleşmesinde marka sahibinin markanın geçerliliğine ilişkin beyan ve tekeffüllerinin, markaya karşı açılan hükümsüzlük veya iptal davalarının bildirilmesi yükümlülüğünün ve bu hâllerde lisans bedelinin akıbetinin açıkça düzenlenmesini gerekli kılmaktadır.


Tecavüz Tazminatında Lisans Bedeli Yöntemi

Lisans sözleşmeleri, tecavüz davalarında tazminatın hesaplanması bakımından da önem taşır. SMK m. 151/2-c uyarınca yoksun kalınan kazanç, hak sahibinin seçimine bağlı olarak, tecavüz edenin markayı bir lisans sözleşmesiyle hukuka uygun şekilde kullanmış olması hâlinde ödemesi gereken lisans bedeli üzerinden hesaplanabilir. SMK m. 151/3 ise hesaplamada tecavüz sırasında markaya ilişkin lisansların sayısı, süresi ve çeşidi gibi etkenlerin göz önünde tutulacağını belirtir.


Bu nedenle, mevcut lisans sözleşmelerinin ve royalty oranlarının düzenli biçimde belgelenmesi, ileride açılabilecek bir tecavüz davasında tazminatın ispatını kolaylaştıran önemli bir delil kaynağıdır.


Lisans Sözleşmesinde Yer Alması Gereken Başlıca Hükümler

Yukarıda açıklanan hususlar çerçevesinde, bir marka lisans sözleşmesinde en azından aşağıdaki konuların düzenlenmesi önerilir:


  • Lisansa konu markanın tescil/başvuru numarası, adı ve lisans kapsamındaki mal ve hizmetler,

  • Lisansın türü (inhisari/inhisari olmayan) ve marka sahibinin kendi kullanım hakkının saklı tutulup tutulmadığı,

  • Coğrafi bölge, satış kanalları (özellikle e-ticaret ve pazar yerleri) ve süre,

  • Lisans bedeli, royalty hesaplama yöntemi, raporlama ve denetim hakları,

  • Kalite standartları, numune onayı ve marka kullanım kuralları,

  • Alt lisans ve devir yasağı ya da izni,

  • Tecavüz hâlinde dava açma yetkisi, bildirim süreleri ve masraf paylaşımı,

  • Markanın yenilenmesi, vazgeçilmesi, hükümsüzlüğü veya iptali hâllerinde tarafların hak ve yükümlülükleri,

  • Kullanım belgelerinin toplanması ve lisans verene iletilmesi,

  • Sözleşmenin sona ermesi hâlinde stokların akıbeti ve markanın kullanımına son verilmesi,

  • Lisansın TÜRKPATENT siciline kaydını hangi tarafın, hangi süre içinde yapacağı.


Sonuç

Marka lisans sözleşmesi, yazılı şekilde kurulabilen ve görece kolay hazırlanan bir sözleşme gibi görünse de, sonuçları markanın varlığına kadar uzanabilir. Sicile kaydedilmeyen bir lisans iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez; kalite denetimi ihmal edilen bir lisans markanın iptaline zemin hazırlayabilir; yenileme ve vazgeçme konularını düzenlemeyen bir lisans ise lisans alanın yıllar içinde yaptığı yatırımı korumasız bırakabilir. Bu nedenle lisans sözleşmelerinin, hem lisans veren hem de lisans alan açısından marka hukukunun bu özel kurallarını gözeten bir yaklaşımla hazırlanması gerekmektedir.


Yararlanılan Mevzuat ve Kararlar

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 9, 24, 26, 27, 29, 148, 151, 158 · Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik m. 20, 130


Yargıtay 11. HD, 22.06.2021, 2020/6694 E., 2021/5284 K. · Yargıtay 11. HD, 16.01.2024, 2022/4098 E., 2024/315 K. · Yargıtay 11. HD, 08.10.2024, 2023/5208 E., 2024/7205 K. · Yargıtay 11. HD, 05.05.2025, 2024/4990 E., 2025/3074 K. · Yargıtay 11. HD, 22.05.2025, 2024/5261 E., 2025/3619 K.


Bu makale genel bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki görüş niteliğinde değildir. Makalede geçen marka adları kurgusaldır.


Marka lisans sözleşmelerinin hazırlanması ve müzakeresi, franchise ve distribütörlük yapılarındaki marka kullanım düzenlemeleri ile TÜRKPATENT nezdinde lisans kaydı işlemleri konusunda bizimle info@goklulaw.com adresi üzerinden iletişime geçebilirsiniz.


İlgili Kişi:

Evren Fırat Göklü

Kurucu Ortak | Avukat | Marka & Patent Vekili

 
 
bottom of page