Türkiye'de Rüçhan Hakkı: Marka, Tasarım ve Patent Başvurularında Rüçhan Süreçleri
- 9 Tem
- 4 dakikada okunur
Bir buluşun, tasarımın veya markanın tescil süreci bazen sadece birkaç saatlik bir öncelikle belirlenebilmektedir. Küreselleşen pazarda, ulusal bir başvurunun ardından diğer ülkelerde de eşzamanlı veya ardışık olarak koruma arayışına girmek ticari bir zorunluluk olabilmektedir. Paris Sözleşmesi ve Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması’na dayanan rüçhan (öncelik) hakkı, bir üye ülkede yapılan ilk başvurunun tarihini, belirli bir süre içinde diğer üye ülkelerde yapılacak sonraki başvurular için de geçerli kılma ayrıcalığı tanımaktadır. Böylece, başvuru sahibinin yapacağı ilk ulusal başvuru ile sonraki tarihli diğer başvurular arasında geçen sürede üçüncü kişilerin yapacağı benzer/aynı başvurular veya gerçekleşen kamuya sunumlar, sonraki başvurunun yenilik ve ayırt edicilik vasfını zedelemeyecektir.
Somutlaştırmak gerekirse, 02.05.2026 tarihinde “GOKLU” ibaresi ile Türkiye’de bir marka başvurusu yapılmış ve sonrasında 02.06.2026 tarihinde Avrupa Birliği Fikri Mülkiyet Ofisi (EUIPO) nezdinde aynı marka için başvuru yapılacak olsun (veya tam tersi şekilde ilk EUIPO’da, sonra Türkiye’de yapılmış olsun). Rüçhan hakkından usulüne uygun şekilde yararlanılması halinde, AB’de yapılan marka başvurusu sanki 02.05.2026 tarihinde yapılmış gibi değerlendirilecek ve arada geçen 1 aylık süredeki üçüncü kişi riskleri bertaraf edilecektir.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (“SMK”) ve Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik (“Yönetmelik”), Türk Patent ve Marka Kurumu (“Türk Patent”) nezdinde rüçhan hakkının nasıl ileri sürüleceğini ve hangi teknik şartlara tabi olduğunu her bir sınai mülkiyet hakkı bazında ayrı kurallarla düzenlemiştir.
Başvuru Rüçhanı ve Sergi Rüçhanı Ayrımı
Sınai mülkiyet hukukunda rüçhan hakkı temel olarak iki farklı kaynaktan doğmaktadır:
Başvuru Rüçhanı: Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması’na taraf herhangi bir devlette usulüne uygun olarak yapılmış bir marka, tasarım veya patent başvurusundan doğan öncelik hakkıdır.
Sergi Rüçhanı: Hak sahiplerinin ürünlerini ulusal veya uluslararası resmi ya da resmi olarak tanınan sergilerde sergilemeleri durumunda, bu sergileme tarihinden itibaren doğan öncelik hakkıdır. Bu rüçhan türü, tescil öncesinde ürününü bir fuarda veya sergide görücüye çıkarmak durumunda kalan üreticiler için yasal bir koruma sağlamaktadır.
A. Marka Başvurularında Rüçhan Hakkı Talebi ve Süreleri
Marka tescil başvurularında rüçhan hakkı, SMK m. 12 ve m. 13 ile Yönetmelik m. 15/16 çerçevesinde şekillenmiştir.
Rüçhan Süresi ve Talep Zamanı: Paris Sözleşmesine taraf devletlerde yapılan usulüne uygun bir başvuru veya resmi sergileme tarihinden itibaren 6 aylık bir rüçhan süresi söz konusudur (SMK m. 12/1). Uygulamada en çok hataya düşülen konulardan biri rüçhan talebinin zamanlamasıdır. SMK m. 13/1 uyarınca, rüçhan hakkından yararlanmak isteyen başvuru sahibi, bu talebini başvuruyla birlikte Türk Patent’e beyan etmek ve ilgili rüçhan talep ücretini ödemek zorundadır. Başvuru yapıldıktan sonra geriye dönük olarak rüçhan hakkı beyanı eklenmesi kural olarak mümkün değildir.
Belge Sunma Süresi ve Tercüme Zorunluluğu: Rüçhan hakkı talebinin geçerlilik kazanabilmesi için, ilk başvurunun yapıldığı veya sergilemenin gerçekleştiği ülkenin yetkili makamından alınan onaylı rüçhan belgesinin başvuru tarihinden itibaren 3 ay içinde Türk Patent’e sunulması zorunludur. Bu sürenin, rüçhan talebi zamanlaması ile karıştırılmaması gerekmektedir. Varsa rüçhan talebi başvuru anında belirtilmeli, rüçhan belgesi ise başvuru tarihinden itibaren en geç 3 ay içinde sunulmalıdır.
Yönetmelik uyarınca, sunulan rüçhan belgesinin yabancı dilde olması halinde, belgenin yeminli tercüman tarafından onaylanmış Türkçe tercümesinin de yine aynı 3 aylık süre içerisinde Türk Patent’e ibraz edilmesi şarttır.
B. Tasarım Başvurularında Rüçhan Hakkı Talebi ve Süreleri
Tasarım tescil süreçlerinde rüçhan hakkı ve rüçhanın talep edilmesi SMK m. 62-63 ile Yönetmelik m. 56-58 maddelerinde düzenlenmiştir.
Rüçhan Süresi ve Talep Zamanı: Markalarda olduğu gibi, tasarımlarda da başvuru veya sergi rüçhanı süresi ilk başvuru ya da sergi tarihinden itibaren 6 aydır (SMK m. 62/1). Tasarım başvurusunu gerçekleştirirken rüçhan hakkı talebinin başvuruyla birlikte resmi ücretin ödenerek yapılması zorunludur. Eğer birden fazla tasarımı içeren çoklu bir başvuru söz konusu ise, rüçhan hakkının hangi tasarımlar için talep edildiği başvuru sırasında net bir şekilde tek tek belirtilmelidir.
Belge Sunma Süresi ve Tercüme Zorunluluğu: Onaylı rüçhan belgesinin ve aslı yabancı dilde ise yeminli tercüman onaylı Türkçe tercümesinin başvuru tarihinden itibaren 3 ay içinde Kuruma sunulması gerekmektedir (SMK m. 63/1, Yönetmelik m. 56/1).
C. Patent ve Faydalı Model Başvurularında Rüçhan Hakkı Talebi ve Süreleri
Patent ve faydalı model süreçlerinde rüçhan hakkı SMK m. 93 ve m. 94 ile Yönetmelik m. 84-85 maddelerinde düzenlenmiştir.
Rüçhan Süresi: Patent ve faydalı model başvuruları için rüçhan süresi, marka ve tasarımlardan farklı olarak 12 aydır (SMK m. 93/1).
Başvuru Sonrası Talep İstisnası: Patent başvurularında, marka ve tasarımdan farklı olarak başvuru anında rüçhan beyan edilmemişse başvuru sahibine ek bir süre tanınmıştır. SMK m. 94/1 uyarınca, rüçhan hakkı talebi başvuruyla birlikte yapılabileceği gibi, başvuru tarihinden itibaren 2 ay içinde de ilgili rüçhan talep ücretinin ödenmesi şartıyla Türk Patent’e sunulabilir. Ancak bu 2 aylık ek süreden yararlanabilmek için, rüçhan hakkı doğuran ilk başvurunun üzerinden henüz 12 aylık genel rüçhan süresinin geçmemiş olması şarttır.
Belge Sunma Süresi ve Tercüme Zorunluluğu: Onaylı rüçhan belgesi ve belgenin yabancı dilde olması durumunda yeminli tercüman onaylı Türkçe tercümesi, başvuru tarihinden itibaren 3 ay içinde Türk Patent’e sunulmalıdır (SMK m. 94/1). Eğer bu belgeler süresi içinde sunulmazsa, rüçhan hakkı talebi yapılmamış sayılır. Patent süreçlerinde rüçhan belgesinin tercümesinin doğruluğu, sonraki aşamalarda yapılacak yenilik incelemelerinde (özellikle ara dönemdeki üçüncü kişi ifşalarına karşı) hayati bir rol oynamaktadır.
Sonuç: Sürelerin ve Belgelerin Stratejik Yönetimi
Rüçhan hakkı, sınai hakların küresel pazarda koruma altına alınması sürecinde hak sahiplerine önemli bir zaman avantajı sunmaktadır. Ancak bu avantaj, mevzuatta öngörülen sıkı sürelere ve şekil şartlarına uyulduğu takdirde bir koruma sağlar. Türk Patent uygulamasında rüçhan belgeleri ile yeminli tercüman onaylı Türkçe tercümelerinin 3 aylık hak düşürücü süre içinde eksiksiz sunulması ve rüçhan talebinin özellikle marka/tasarım süreçleri bakımından başvuru anında yapılması, hak kayıplarının önlenmesi adına tescil sürecinin temel taşıdır.
Küresel patent, marka ve tasarım portföylerinizin Türkiye ayağında rüçhan haklarınızı güvenli bir şekilde yönetmek ve teknik süreçlerde profesyonel destek almak için info@goklulaw.com üzerinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İlgili Kişi:
Evren Fırat Göklü
Kurucu Ortak | Avukat | Marka & Patent Vekili
