Yeni Yönetmelik Sonrası Kimler "Terapi" Yapabilir? Psikolog, Klinik Psikolog ve PDR Ayrımı Kesinleşti
- 13 Oca
- 5 dakikada okunur
Türkiye'de ruh sağlığı hizmetlerinin ifası, uzun yıllar boyunca yasal boşluklar, yetki karmaşaları ve denetim eksiklikleri ile karakterize edilen gri bir alanda faaliyet göstermiştir. Kimin "terapi" yapabileceği veya kimin "danışmanlık" verebileceği konusundaki belirsizlik, sektörde denetimsiz bir büyümeye zemin hazırlamıştır. Ancak 29 Mart 2025 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Sağlık Meslek Mensuplarının Serbest Meslek İcrası Hakkında Yönetmelik (“Sağlık Meslek Mensupları Yönetmeliği”), bu alanda köklü bir değişimi beraberinde getirmiştir.
Bu yazımızda, söz konusu yönetmeliğin getirdiği yeni hukuki düzeni; Klinik Psikologlar, Psikologlar ve Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik (“PDR”) mezunlarının değişen statülerini, klinik açma yetkilerini ve Sağlık Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı nezdindeki ruhsatlandırma süreçlerini derinlemesine inceleyeceğiz.
I. Yönetmelik Öncesi Dönem: Belediyeden Alınan “İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı”
Yönetmelik öncesi dönemde; "Danışmanlık Merkezi", "Yaşam Koçluğu Ofisi", "Kişisel Gelişim Merkezi" veya "Terapi Merkezi" gibi genel ticari unvanlar altında faaliyet gösteren ve fiilen klinik hizmet sunan binlerce işletme, 31 Aralık 2025 tarihi itibarıyla yasal meşruiyetini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalmıştır.
Eskiden belediyeden alınan basit bir işyeri açma ruhsatı ile bahsi geçen faaliyetlerin yürütülebilmesi mümkünken, yeni düzenleme ile “tıbbi faaliyet” kapsamında değerlendirilen ruh sağlığı hizmetleri kesin çizgilerle tanımlanmış ve bu hizmetin sunumu sıkı bir ruhsatlandırma rejimine bağlanmıştır. Dolayısıyla, yalnızca belediyeden alınan ruhsat ile ruh sağlığı alanında faaliyet gösterme dönemi resmen kapanmıştır.
II. Yasal Zemin ve Tanımlamalar: 1219 Sayılı Kanun ve SMHB Kavramı
Yeni sistemin temelini, hekimlik mesleğinin tekelini koruyan 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun (“1219 Sayılı Kanun”) oluşturmaktadır. Bu kanun, insan sağlığına yönelik müdahaleleri kural olarak sadece sağlık meslek mensuplarına vermiştir. Ancak Ek Madde 13 ile getirilen istisna kapsamında Klinik Psikologlar, belirli şartlar altında bu yetkiye dahil edilmiştir. Önemle belirtmek gerekir ki; psikoloji veya PDR lisans mezunları, klinik psikoloji alanında yüksek lisans veya doktora yapmadıkları sürece bu kanun kapsamında "sağlık meslek mensubu" statüsünde değerlendirilmemektedir.
2025 yılında yürürlüğe giren ve mevcut ofis, klinik ve merkezlere 31 Aralık 2025 tarihine kadar uyum süresi tanıyan Sağlık Meslek Mensupları Yönetmeliği, 1219 sayılı Kanun'un uygulama esaslarını belirlemiş ve "serbest meslek icrası" kavramını yeniden şekillendirmiştir. Buna göre ilgili hizmetlerin, hukuka yeni entegre edilen Sağlık Meslek Hizmet Birimi (“SMHB”) çatısı altında gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Burası ticari bir işletme olmayıp, bir sağlık Kuruluşu statüsündedir. Buna göre SMHB'ler Limited veya Anonim Şirket gibi tüzel kişilikler tarafından açılamamaktadır. Ruhsat, Sağlık Bakanlığı tarafından bizzat mesleği icra eden kişinin, yani Klinik Psikoloğun şahsına düzenlenmektedir.
III. Sağlık Bakanlığı Nezdinde Süreç: Sağlık Meslek Hizmet Birimi Açılışı ve Yetkileri
Klinik Psikologların Durumu: Yönetmelik, "Klinik Psikolog" unvanını (Klinik Psikoloji yüksek lisans diplomasına sahip psikoloji veya PDR lisans mezunları), bağımsız çalışma yetkisine sahip yegâne meslek grubu olarak teyit etmiştir [Bkz: Sağlık Meslek Mensupları Yönetmeliği m. 4/1 (ç)]. Klinik Psikologlar, nesnel ve yansıtmalı testler uygulayabilir ve hastalık olmayan durumlarda doğrudan terapi yapabilirler. Ancak depresyon gibi hastalık durumlarında, yalnızca psikiyatristin teşhisi ve yönlendirmesiyle terapi uygulayabileceklerdir [Bkz: 1219 Sayılı Kanun Ek madde 13 (a)].
SMHB Açma Şartları: Sadece klinik psikologların kendi nam ve hesabına bu birimi açabileceği görülmektedir. Ortaklık yapısı bakımından, aynı unvana sahip en fazla üç klinik psikolog ortak birim açabilir; ancak her biri için ayrı ruhsat düzenlenmeli ve her ortağın kendine ait ayrı bir odası bulunmalıdır (Bkz: Sağlık Meslek Mensupları Yönetmeliği m. 5/2).
Fiziki Şartlar: Mekân standartları açısından; içinde el yıkama lavabosu bulunan ses yalıtımlı en az 10 metrekarelik bir terapi odası ve en az 8 metrekarelik bekleme salonu şart koşulmuştur. Ayrıca tuvaletlerin engelli erişimine uygun olması gerekmektedir. Donanım olarak; mesleki değerlendirme ölçekleri, standardize test bataryaları, gözlem ve görüşme formları gibi materyallerin bulundurulması zorunludur.
Reklam Yasağı: Reklam ve tanıtım faaliyetlerinde ise sıkı kısıtlamalar mevcuttur. 29.07.2023 tarihli ve 32263 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak sağlık meslek mensuplarının (SMHB kapsamında faaliyet gösteren Klinik Psikologlar dahil), talep yaratmaya yönelik tanıtım veya reklam yapmaları yasaktır. Tabelalarda ve basılı materyallerde, kişinin adı ve unvanı dışında ek ibareler kullanılamaz. Dış tabelada “Özel Sağlık Meslek Hizmet Birimi” ibaresinin yer alması zorunlu olup en çok iki renk kullanılabilir ve tabela sade, süslemesiz olmalıdır.
Psikoloji ve PDR Lisans Mezunlarının Durumu: Klinik psikoloji yüksek lisans diploması olmayan lisans mezunları, tek başlarına SMHB açamaz veya bir SMHB’ye ortak olamazlar. Ancak psikoloji lisans mezunları, bir klinik psikoloğun veya psikiyatristin gözetimi altında, ruhsatlı bir SMHB'de veya hastanede çalışabilirler. PDR mezunları için ise yönetmelik gereği bu çalışma şekli mümkün değildir (Bkz: Sağlık Meslek Mensupları Yönetmeliği m. 13/1).
IV. Psikoloji ve PDR Mezunları için Alternatif: Aile Danışma Merkezleri
Klinik psikoloji yüksek lisansı olmayan ancak mesleğini serbest olarak icra etmek isteyen psikoloji ve PDR mezunları için birincil alternatif, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na bağlı Aile Danışma Merkezi açmaktır.
Eğitim Şartı: Bu merkezlerde faaliyet gösterebilmek için "Aile Danışmanı" unvanı alınması zorunludur. İlgili yönetmelik uyarınca; sosyal hizmet, psikoloji, sosyoloji, PDR, tıp, hemşirelik veya çocuk gelişimi lisans mezunlarının, MEB veya YÖK onaylı en az 450 saatlik (300 saati teorik, 150 saati uygulamalı ve süpervizyonlu) aile danışmanlığı eğitimini tamamlayıp sertifika almaları gerekmektedir.
Alanında yüksek lisans veya doktora yapanlar ise doğrudan aile danışmanı sayılmaktadır.
Ekip Şartı: Merkez açılışı için "ekip şartı" bulunmaktadır. Bir merkezin açılabilmesi için en az bir aile danışmanı, bir meslek elemanı (ilgili lisans bölümlerinden mezun), bir merkez müdürü ile büro ve temizlik işlerini yürütecek personelin istihdam edilmesi zorunludur. Merkez müdürleri meslek elemanlarından veya aile danışmanları arasından görevlendirilir. Kurucu, aynı zamanda aile danışmanı unvanına sahipse, merkez müdürü olarak da görev alabilir.
Fiziki Şartlar: Aile Danışma Merkezi’nde, bekleme salonu zorunludur. Merkezin bekleme salonunun duvarlarında kolayca okunabilecek konumda seans ücretlerini gösteren belge, merkezin açılış onayı ile il müdürlüğünün telefon numaralarını gösteren belge asılmalıdır. Buna ek olarak, merkezde en az iki görüşme odası bulunmalı ve bu odaların bekleme odasına bitişik olmaması ya da ses yalıtımının yapılmış olması zorunludur. Son olarak, merkezde yönetici odası, çocuk odası, eğitim-toplantı salonu, tuvalet, mutfak, depo, arşiv ve benzeri bölümler bulunur.
Uygulamada, fiziki standartlar bakımından yetkililerce esneklik gösterilebildiği için, ilgili İl-İlçe Aile ve Sosyal Hizmetler Müdürlüğü’nden bilgi alınmasında fayda olduğu kanaatindeyiz.
Yetkiler: Bu merkezlerin yetki alanı; aile sistemi içerisindeki iletişim sorunları, eşler arası ilişki problemleri ve ebeveynlik rolleri ile sınırlıdır. Aile danışmanları; depresyon, panik atak gibi ruh sağlığına yönelik teşhis koyamaz veya bu tanılara yönelik terapi uygulayamazlar. Bireysel görüşmeler, ancak aile içi sorunların çözümü bağlamında yapılabilmektedir.
V. Milli Eğitim Bakanlığı Alternatifi: Özel Öğretim Kurumları
Psikoloji ve PDR mezunları için bir diğer alternatif, Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı Özel Öğretim Kurumu statüsünde, özel rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri sunmaktır.
Bu yapıda "Kurucu" ve "Müdür" kavramları ayrışmaktadır. Kurucu, yani yatırımcı herhangi bir gerçek kişi veya şirket olabilir; mesleki bir diploma şartı aranmaz. Ancak kurumun eğitim ve yönetiminden sorumlu olan Kurum Müdürü'nün mutlaka PDR veya Psikoloji lisans mezunu olması gerekmektedir. Bu merkezlerde PDR mezunları "Rehber Öğretmen/Psikolojik Danışman", Psikoloji mezunları ise "Uzman Öğretici" unvanıyla yasal olarak çalışabilirler.
Fiziksel şartlar bakımından; uygun büyüklükte bir bekleme salonu, en az 10 metrekarelik müdür ve görüşme odaları, 15 metrekarelik grup çalışma odası ve engelli erişimine uygun tuvaletler zorunludur.
Merkezin yetki alanı; bireysel psikolojik danışma, rehberlik, kariyer danışmanlığı, sınav kaygısı, motivasyon çalışmaları ile sınırlıdır. Ayrıca uygulayıcı sertifikası olmak kaydıyla gelişimsel testler ve zeka testleri uygulanabilir, grup çalışmaları ve psiko-eğitim atölyeleri düzenlenebilir.
VI. Sonuç
Ruh sağlığı hizmetlerinde yıllardır süregelen belirsizlik ve “gri alan” dönemi, yeni yönetmeliklerle birlikte resmen kapanmıştır. Gelinen noktada, bağımsız çalışma yetkisine sahip Klinik Psikologların, Sağlık Meslek Hizmet Birimi (SMHB) için öngörülen mekânsal standartları eksiksiz yerine getirmesi ve özellikle sıkılaştırılan reklam yasaklarına azami özen göstermesi, olası yaptırımlardan korunmak adına yasal bir zorunluluktur.
Diğer yandan, klinik psikoloji yüksek lisansı bulunmayan Psikolog ve PDR mezunları için de bu düzenleme bir son değil, aksine yasal bir zemine geçiş fırsatıdır. Bu meslek profesyonellerinin, “danışmanlık merkezi” adı altındaki riskli yapıları terk ederek, yetkinliklerine uygun şekilde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı veya Milli Eğitim Bakanlığı nezdindeki ruhsat süreçlerine (Aile Danışma Merkezi veya Özel Öğretim Kurumu) yönelmeleri, kariyerlerini hukuki güvence altına alacak tek sürdürülebilir yoldur.
İlgili Kişi:
Kurucu Ortak | Avukat | Marka & Patent Vekili